على زمانى قمشه اى
272
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
همه جا اگر موضوع مربوط به هندسه است ، اشكال مربوط به هندسه را نشان داده و اگر مربوط به عمليات رياضى و حساب بوده صورت عملها ارائه گرديده است . استاد كابلى در كتاب كشف القناع نيز به تحقيق مسأله ميل و ذراع پرداخته و باز به همان روش يادشده عمل كرده و همه جا مسايل با براهين رياضى ثابت گرديده است . يكى ديگر از تصنيفات مهمّ مرحوم سردار كتاب قيّم تحفة الاجلة فى معرفة القبلة است ، بر اين كتاب ارجمند توسط حضرت استاد علامه شرحى جامع و كامل به نگارش آمد و اصول ، قواعد و فرمولهاى فلكى ، رياضى و هندسى به تفصيل شرح داده شد و يكى از آثار گرانسنگ و ماندگار اين فنّ خواهد بود ، خداوند پاداش نيكوكاران به معظمله عنايت فرمايد ، ان اللّه لا يضيع أجر من أحسن عملا . به گفته سميعى از ديگر كتب سودمند مرحوم سردار كتابى است به نام : قبلهشناسى : اين كتاب فارسى و از معروفترين تأليفات و تصنيفات آن جنابست ، در اصل ترجمهايست از كتاب ديگر ايشان به نام « تحفة الاجلة فى معرفة القبلة » ولى با افزودن مطالب مفيد ديگرى بر آن و مصنف خود در مقدمه به آن اشاره فرموده و چنين نوشته است : پس از فراغت از تأليف رسالهء تحفة الأجلة فى معرفة القبلة حسبالاشارهء يكى از احباء روحانى و اخلاء ايمانى بر آن شدم كه آن را به توفيق بارى جل اسمه به زبان پارسى آورم تا پارسىزبانان نيز از آن بهرهمند شوند و مطالبى كه از آنها در رسالهء عربيه به جهت اختصار صرفنظر شده بود در اينجا براى مزيد فايده بيفزايم ، باشد كه مقبول نظر دانشپژوهان افتد . كسى را كه به او اشاره كرده و يكى از احباء روحانى و اخلاء ايمانى خوانده مرحوم ميرزا فضل اللّه خان آشتيانى بوده است اصل عربى تحفة الاجله